La Vía Céltica se reivindica ante el revisionismo de los camiños xacobeos
VEN A GALICIA · Exclusivo suscriptores
Ante las recientes acusaciones de que algunos de los itinerarios actuales de peregrinación son «inventados», la entidad defiende su argumentario histórico
21 ene 2026 . Actualizado a las 21:39 h.Caminos falsos, caminos inventados o caminos que se «arriman» al xacobeo buscando sacar rédito. Estudiosos como el investigador Cristóbal Ramírez describen así a los diferentes itinerarios de peregrinación que han ido ganando peso estos últimos años apoyados por concellos o entidades sociales sin ánimo de lucro. Señalan que una cosa es el reconocimiento de la Iglesia para la concesión de indulgencias y perdones, y otra muy diferente la oficialidad, para la que, consideran, han de pedirse una serie de requisitos más estrictos y basados en documentación histórica.
Estas declaraciones han sentado muy mal a entidades como la asociación Costavales, que en 2021 consiguió la incorporación de la Vía Céltica al catálogo de rutas reconocidas por el arzobispado y autorizadas para la expedición de la Compostela. Este itinerario —que consta de varios ramales que parten de puertos de Bergantiños, Soneira y Fisterra y continúan por Santa Comba hasta Santiago— lleva unos años promocionándose en los concellos y fue recuperado en base a un trabajo de investigación encargado a los doctores André Pena y Joán Evans.
«Hai xente que non fai máis que atacarnos, pero temos un argumentario histórico potente», señala Manuel Amigo, presidente de la entidad, apuntando que han aportado muchísima documentación, como dos bulas papales del siglo XV, cartografía o infraestructura histórica asociada a la peregrinación. Amigo también critica esta figura de «Camiños Culturais» que la Xunta se ha «sacado da manga» para englobar a varias rutas que en su día solicitaron al Gobierno autonómico la oficialidad xacobea. «Encargóuselle ao instituto Padre Sarmiento un estudo co obxectivo de negar a historicidade desas rutas», sostiene el presidente de Costavales, «e, de repente, xorde esa figura de Camiños Culturais, coa idea de darlles un título, pero fuxindo da palabra xacobeo», añade.
«Nós témola solicitada [a oficialidade] dende o 2022, pero non entramos nesa primeira remesa de peticións. Sabemos que se convocou aos concellos afectados, e despois ás entidades, e que lles dixeron que non cumprían as condicións para ser rutas xacobeas. A nós, por agora, non nos afecta, pero parece que a este paso non seremos recoñecidos como nada. Dende varios itinerarios protestaron, porque isto foi un atraco», sostienen desde la asociación Costavales al tiempo que reivindican la relevancia del apoyo eclesiástico. «Moitas desas expedicións de compostelas concedeunas Segundo Pérez, que foi deán da Catedral de Santiago e membro do Comité Internacional de Expertos da Ruta Xacobea. Iso ten peso», señala Amigo.
Revisaron 5.300 iglesias para probar la relación del ajedrezado jaqués con los camiños
Para reforzar la documentación histórica que sustenta las bases del itinerario, desde la asociación Costavales llevaron a cabo hace unos meses un minucioso estudio de las iglesias románicas de España, Portugal, Francia e Italia que la Fundación Santa María la Real recopiló durante treinta años. ¿Y qué buscaron exactamente en los más de 5.300 templos que inspeccionaron? Pues signos de ajedrezado jaqués, también llamado taqueado, un tipo de ornamentación arquitectónica muy usado a finales del siglo XI.
Tomaron como base la tesis doctoral de la profesora italiana Ilaria Sgrigna, que trató de averiguar si existía una relación directa entre este motivo decorativo y el Camiño de Santiago. «Cando ela fixo a investigación, só había seis camiños oficiais e analizou algo máis de 500 igrexas. Agora, nós revisamos máis de 5.300 e só en Galicia atopamos máis de 200 con estes motivos. Se as superpoñemos ás rutas de peregrinación, coinciden moitísimas, sobre todo nos tramos da Vía Céltica», explica Manuel Amigo. No fue una tarea fácil: «Botei dous meses mirando fichas de igrexas dez horas ao día», dice.
El presidente de la asociación Costavales desecha «esa idea do século XX» de que la peregrinación se ha de hacer exclusivamente «dun punto A a un punto B»: «Está claro que antes, un peregrino calquera saía da súa casa, camiñaba cara Santiago e despois volvía. E no proceso, tiña que ter referencias e irse orientando dalgún xeito. [...] Considero que aínda faltan moitos itinerarios por descubrir», concluye Amigo.